15 marca 2018

Zmiany na mapie – dwa warianty

Miastem wojewódzkim jest siedziba wojewody lub (/i) sejmiku województwa. Siedziby te określa Ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Ta ustawa określa również granice województw – poprzez wyliczenie należących do nich powiatów. Odzyskanie statusu miasta wojewódzkiego przez Radom wymaga zmiany tejże ustawy. Radom musi zostać w niej wskazany jako siedziba jednego z organów wojewódzkich. Będzie się to wiązało ze zmianą granic województw w rejonie Radomia. Co ważne: nie walczymy o odrębne województwo radomskie, lecz o status miasta wojewódzkiego w nowym województwie powstałym w wyniku korekty. Zadowala nas model województwa „dwubiegunowego”. Najbardziej realne są dwa poniższe warianty zmian.

 

Wariant 1. Podział województwa mazowieckiego

Województwo mazowieckie liczbą mieszkańców i powierzchnią przewyższa niejedno niezależne państwo w Europie. Dysproporcje rozwojowe między regionem Warszawy a regionami zewnętrznymi są większe niż zróżnicowanie między województwami w kraju i wciąż rosną. Obecny obóz rządzący zapowiada podzielenie województwa mazowieckiego na co najmniej dwie jednostki. Z części środkowej obecnego województw powstaje nowe województwo warszawskie, obejmujące region Warszawy w promieniu kilkudziesięciu kilometrów. Wieniec regionów zewnętrznych tworzy odrębne województwo „mazowiecko-staropolskie”. To województwo jest „dwubiegunowe”: miastami wojewódzkimi stają się Płock i Radom, posiadając po jednym z organów wojewódzkich.

Pierwowzorem takiego podziału administracyjnego może być obecnie obowiązujący podział statystyczny województwa na dwa regiony NUTS-2: „warszawski stołeczny” i „mazowiecki regionalny”. Podział statystyczny jednak nie jest wiążący dla polskiego parlamentu – granica między powstającymi województwami może zostać określona inaczej.

Podwariantem omawianego rozwiązania jest podział województwa mazowieckiego na trzy jednostki. Wówczas „centralne” województwo warszawskie pozostaje jak w wariancie zasadniczym. Natomiast w części zewnętrznej obecnego województwa powstają dwa nowe: na północy „mazowieckie” (ze stolicą w Płocku), na południu „radomskie”, względnie „radomsko-siedleckie”.

Wadą rozwiązania – w obu podwariantach – jest łączenie w jednym województwie regionów o nikłych wzajemnych związkach historycznych i funkcjonalnych. Naturalnie wadę tę posiada również obecne województwo mazowieckie. Zatem wariant 1 – podział województwa mazowieckiego w obrębie jego granic – należy traktować jako krok w dobrym kierunku, a niekoniecznie jako rozwiązanie trwałe.

> Podział województwa nam nie zaszkodzi

 

Wariant 2. Powiększenie województwa świętokrzyskiego

W tym wariancie powstaje województwo „staropolskie” – poprzez połączenie obecnego województwa świętokrzyskiego i podregionu radomskiego NUTS-3 (z podziału statystycznego). Opcjonalnie do nowego województwa może wejść także powiat opoczyński z województwa łódzkiego. Przed reformą jego mieszkańcy wyrażali chęć współtworzenia województwa z Radomiem. Byłby to powrót do granic województwa kieleckiego sprzed roku 1975, to jest do tradycyjnego zasięgu regionu w międzyrzeczu Wisły i Pilicy.

Powstające województwo jest „dwubiegunowe”: miastami wojewódzkimi są Kielce i Radom, posiadając po jednym z organów wojewódzkich. Rozwiązanie takie nie powinno się jednak wiązać z koniecznością przenoszenia połowy instytucji wojewódzkich z Kielc do Radomia. „Niedobór” instytucji publicznych wyższego rzędu w Radomiu (jak również w Kielcach) może zostać wyrównany przez deglomerację wybranych urzędów centralnych z Warszawy. W tym celu stosowne porozumienie między rządem i zainteresowanymi samorządami powinno zostać wypracowane przed korektą podziału terytorialnego.

Wariant województwa staropolskiego jawi się jako optymalny z kilku powodów. Radom wraca do swojego historycznego regionu, w którym przez półtora wieku pełnił funkcję miasta wojewódzkiego/gubernialnego. Znika problem granicy województw przecinającej aglomerację staropolską, niekorzystnej nie tylko dla Radomia, ale i dla miast nad Kamienną, odciętych od swojego zaplecza. Kielce i Radom – ośrodki o podobnym potencjale wielkościowym, uzupełniając wzajemnie swoje funkcje skuteczniej stawiają czoła konkurencji sąsiednich metropolii. Powstające województwo wpisuje się w krajową średnią wielkości, co rozwiązuje problem marginalizacji małego województwa świętokrzyskiego. Tylko takie rozwiązanie – województwo staropolskie – ma szansę zyskać trwałą akceptację społeczną we wszystkich częściach regionu.

 

Patrz też:

Wariant 1. Podział województwa mazowieckiego

Przyobiecali i stracili pamięć – Echo Dnia, 9.05.2016

Warszawski Barman potwierdza kulturową jedność regionu staropolskiego i niespójność województwa tzw. mazowieckiego

Warszawski Barman o czynnikach kulturowych korekty granic województw

Wariant 2. Powiększenie województwa świętokrzyskiego

Chcą połączenia ze Świętokrzyskiem – Echo Dnia, 26-27.10.2013

Chcą do Świętokrzyskiego – Echo Dnia, 1.09.2013