15 marca 2018

Zmiany na mapie – trzy warianty

Miastem wojewódzkim jest siedziba wojewody lub (/i) sejmiku województwa. Siedziby te określa Ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Ta ustawa określa również granice województw – poprzez wyliczenie należących do nich powiatów. Odzyskanie statusu miasta wojewódzkiego przez Radom wymaga zmiany tejże ustawy. Radom musi zostać w niej wskazany jako siedziba jednego z organów wojewódzkich. Będzie się to wiązało ze zmianą granic województw w rejonie Radomia. Co ważne: nie walczymy o odrębne województwo radomskie, lecz o status miasta wojewódzkiego w nowym województwie powstałym w wyniku korekty. Zadowala nas model województwa „dwubiegunowego”. Najbardziej realne są trzy poniższe warianty zmian.

 

Wariant 1. Podział województwa mazowieckiego na dwie jednostki

Województwo mazowieckie liczbą mieszkańców i powierzchnią przewyższa niejedno niezależne państwo w Europie. Dysproporcje rozwojowe między regionem Warszawy a regionami zewnętrznymi są większe niż zróżnicowanie między województwami w kraju i wciąż rosną. Obecny obóz rządzący zapowiada podzielenie województwa mazowieckiego na co najmniej dwie jednostki. Z części środkowej obecnego województw powstaje nowe województwo warszawskie, obejmujące region Warszawy w promieniu kilkudziesięciu kilometrów. Wieniec regionów zewnętrznych tworzy odrębne województwo „mazowiecko-staropolskie”. To województwo jest „dwubiegunowe”: miastami wojewódzkimi stają się Płock i Radom, posiadając po jednym z organów wojewódzkich.

Pierwowzorem takiego podziału administracyjnego może być obecnie obowiązujący podział statystyczny województwa na dwa regiony NUTS-2: „warszawski stołeczny” i „mazowiecki regionalny”. Podział statystyczny jednak nie jest wiążący dla polskiego parlamentu – granica między powstającymi województwami może zostać określona inaczej.

Wadą rozwiązania jest łączenie w jednym województwie regionów o nikłych wzajemnych związkach historycznych i funkcjonalnych. Naturalnie wadę tę posiada również obecne województwo mazowieckie. Zatem wariant 1 – podział województwa mazowieckiego w obrębie jego granic – należy traktować jako krok w dobrym kierunku, a niekoniecznie jako rozwiązanie trwałe.

> Podział województwa nam nie zaszkodzi

 

Wariant 2. Podział województwa mazowieckiego na trzy jednostki

Ten wariant jest modyfikacją pierwszego. Nadal polega na podziale województwa mazowieckiego bez zmiany granic innych województw. Różnica jest taka, iż w obrębie regionu NUTS-2 „mazowieckiego regionalnego” powstają dwa województwa. Region „warszawski stołeczny” – bez zmian – tworzy województwo warszawskie.

Na północnym zachodzie dotychczasowego województwa – nowe województwo „mazowieckie” powstaje rzeczywiście z ziem historycznego Mazowsza: obejmuje podregiony NUTS-3 ciechanowski, ostrołęcki, płocki i żyrardowski bez powiatu grójeckiego. Miastem wojewódzkim jest Płock. Możliwy jest też model „dwubiegunowy” z udziałem któregoś z miast średnich północnego Mazowsza.

Na południowym wschodzie nowe województwo „podlasko-staropolskie” obejmuje podregiony NUTS-3 radomski i siedlecki oraz powiat grójecki. Województwo jest „dwubiegunowe”: miastami wojewódzkimi są Kielce i Radom, posiadając po jednym z organów wojewódzkich.

Proponowane województwa wpisują się wielkościowo w obecny układ województw, licząc odpowiednio 1,21 mln i 1,13 mln mieszkańców (porównanie: lubuskie – 1,01 mln, opolskie – 0,98 mln, podlaskie – 1,18 mln, świętokrzyskie – 1,23 mln).

Zaletą rozwiązania – w stosunku do wariantu 1 – jest rozdzielenie na dwa województwa regionów o nikłych wzajemnych związkach historycznych i funkcjonalnych. Wychodzi też na przeciw obawom mieszkańców północnego Mazowsza związanych z umieszczeniem urzędów w dalekim Radomiu.

 

Wariant 3. Powiększenie województwa świętokrzyskiego

W tym wariancie powstaje województwo „staropolskie” – poprzez połączenie obecnego województwa świętokrzyskiego i podregionu NUTS-3 radomskiego. Opcjonalnie do nowego województwa może wejść także powiat opoczyński z województwa łódzkiego. Przed reformą jego mieszkańcy wyrażali chęć współtworzenia województwa z Radomiem. Byłby to powrót do granic województwa kieleckiego sprzed roku 1975, to jest do tradycyjnego zasięgu regionu w międzyrzeczu Wisły i Pilicy.

Powstające województwo jest „dwubiegunowe”: miastami wojewódzkimi są Kielce i Radom, posiadając po jednym z organów wojewódzkich. Rozwiązanie takie nie powinno się jednak wiązać z koniecznością przenoszenia połowy instytucji wojewódzkich z Kielc do Radomia. „Niedobór” instytucji publicznych wyższego rzędu w Radomiu (jak również w Kielcach) może zostać wyrównany przez deglomerację wybranych urzędów centralnych z Warszawy. W tym celu stosowne porozumienie między rządem i zainteresowanymi samorządami powinno zostać wypracowane przed korektą podziału terytorialnego.

Wariant województwa staropolskiego jawi się jako optymalny z kilku powodów. Radom wraca do swojego historycznego regionu, w którym przez półtora wieku pełnił funkcję miasta wojewódzkiego/gubernialnego. Znika problem granicy województw przecinającej aglomerację staropolską, niekorzystnej nie tylko dla Radomia, ale i dla miast nad Kamienną, odciętych od swojego zaplecza. Kielce i Radom – ośrodki o podobnym potencjale wielkościowym, uzupełniając wzajemnie swoje funkcje skuteczniej stawiają czoła konkurencji sąsiednich metropolii. Powstające województwo wpisuje się w krajową średnią wielkości, co rozwiązuje problem marginalizacji małego województwa świętokrzyskiego. Tylko takie rozwiązanie – województwo staropolskie – ma szansę zyskać trwałą akceptację społeczną we wszystkich częściach regionu.

 

Patrz też:

Wariant 1. Podział województwa mazowieckiego na dwie jednostki

Herb nowego województwa mazowiecko-staropolskiego?

Przyobiecali i stracili pamięć – Echo Dnia, 9.05.2016

W XIX-wiecznym Królestwie województwo sandomierskie z siedzibą w Radomiu graniczyło z województwem podlaskim z siedzibą w Siedlcach

W XIX wieku województwo sandomierskie z siedzibą w Radomiu graniczyło z województwem podlaskim z siedzibą w Siedlcach

Warszawski Barman potwierdza kulturową jedność regionu staropolskiego i niespójność województwa tzw. mazowieckiego

Warszawski Barman o czynnikach kulturowych korekty granic województw

Wariant 3. Powiększenie województwa świętokrzyskiego

Chcą połączenia ze Świętokrzyskiem – Echo Dnia, 26-27.10.2013

Chcą do Świętokrzyskiego – Echo Dnia, 1.09.2013